ඩිමෙන්ෂියා (Dementia) හෙවත් මතකය අඩුවීමේ රෝගී තත්ත්වය සඳහා හෙළ වෙදකම සහ ආයුර්වේදයේ භාවිතා වන ප්‍රබලතම ඖෂධයක් ලෙස දුහුදු (Celastrus paniculatus) හැඳින්විය හැකිය. මෙය "බුද්ධි වර්ධක" ඖෂධයක් ලෙස ප්‍රකට බැවින්, "ජ්‍යොතිෂ්මතී" යනුවෙන් ද සංස්කෘත භාෂාවෙන් හඳුන්වනු ලබයි.

ඩිමෙන්ෂියා රෝගය පාලනය සඳහා දුහුදු තෙල් භාවිතය

හැඳින්වීම

මිනිසා වයස්ගත වීමත් සමඟ මොළයේ සෛල පිරිහීම හේතුවෙන් ඇතිවන මතකය අඩුවීම, තීරණ ගැනීමට අපහසු වීම සහ චර්යාත්මක වෙනස්කම් සමූහය ඩිමෙන්ෂියා ලෙස හඳුන්වයි. සිංහල වෙදකම තුළ මෙවැනි තත්ත්වයන් බොහෝ විට 'වාත දෝෂයේ' අසමතුලිතතාවයක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, ඒ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමේදී ස්නායු පද්ධතිය පෝෂණය කරන සහ මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උත්තේජනය කරන ඖෂධ භාවිතා වේ. එහිදී දුහුදු තෙල් සඳහා හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි.

දුහුදු ශාකයේ ඖෂධීය ගුණය

දුහුදු යනු ලංකාවේ සබරගමුවේ විශේෂයෙන් බලංගොඩ ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙන කාෂ්ටීය වැල් වර්ගයකි. මෙහි බීජ මඟින් ලබාගන්නා තෙල්, මොළයේ ස්නායු සෛල ආරක්ෂා කිරීමට (Neuroprotective) සතු හැකියාව විද්‍යාත්මකව ද තහවුරු කර ඇත. හෙළ වෙදකමට සහ ආයුර්වේදයට අනුව මෙය 'මේධ්‍ය රසායනයකි'. එනම් බුද්ධිය, ධාරණ ශක්තිය සහ ස්මරණය වර්ධනය කරන ඖෂධයකි.

ඩිමෙන්ෂියා රෝගය කෙරෙහි බලපාන ආකාරය

1. ස්නායු සෛල පුනර්ජීවනය: ඩිමෙන්ෂියා රෝගයේදී මොළයේ සෛල විනාශ වීම සිදු වේ. දුහුදු තෙල් මඟින් මෙම සෛල විනාශ වීම පාලනය කර ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයන්ගේ (Neurotransmitters) ක්‍රියාකාරිත්වය විධිමත් කරයි.

2. මතකය වර්ධනය කිරීම: මෙහි අඩංගු සක්‍රීය සංයෝග මඟින් 'ඇසිටයිල්කොලීන්' (Acetylcholine) නමැති මතකය සඳහා වැදගත් වන රසායනය මොළය තුළ ආරක්ෂා කර දෙයි.

3. මානසික ඒකාග්‍රතාව: රෝගියාට ඇතිවන ව්‍යාකූල බව සහ අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුව අවම කිරීමට මෙම තෙල් භාවිතය උපකාරී වේ.

4. ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණය: මොළයට සිදුවන ඔක්සිකාරක ආතතිය (Oxidative Stress) පාලනය කිරීම මඟින් රෝගය උත්සන්න වීම ප්‍රමාද කරයි.

භාවිත කරන ආකාරය

සිංහල වෙදකම තුළ දුහුදු තෙල් ආකාර කිහිපයකින් භාවිතා කළ හැකිය:

• බාහිර භාවිතය: හිසෙහි ගැල්වීම (හිස තෙල්) සහ නස්‍ය කර්ම (නාසයට තෙල් බින්දු දැමීම) මඟින් සෘජුවම මොළයට බලපෑමක් ඇති කරයි.

• අභ්‍යන්තර භාවිතය: වෛද්‍ය උපදෙස් මත ඉතා සුළු මාත්‍රාවලින් (බින්දු කිහිපයක්, එකේ සිට පහ දක්වා) කිරි හෝ ගිතෙල් සමඟ මිශ්‍ර කර පානය කිරීමට නියම කරනු ලැබේ. මෙය ශරීරයේ අභ්‍යන්තර උෂ්ණත්වය ඉහළ නංවන බැවින් මාත්‍රාව පිළිබඳව දැඩි සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතුය.

විශේෂ අනතුරු ඇඟවීම

දුහුදු තෙල් යනු ඉතා ප්‍රබල ඖෂධයකි. මෙය ශරීරයට උෂ්ණාධික ගුණයක් ලබා දෙන බැවින්, අධික රුධිර පීඩනය ඇති අය හෝ ශරීරයේ දැවිල්ල ඇති රෝගීන් සඳහා භාවිතා කිරීමේදී පළපුරුදු වෛද්‍යවරයෙකුගේ නිර්දේශය අනිවාර්ය වේ.

සමාප්තිය

ඩිමෙන්ෂියා වැනි සුව කිරීමට අපහසු රෝගී තත්ත්වයන් පාලනය කර රෝගියාගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවීමට හෙළ වෙදකමේ එන දුහුදු තෙල් මහඟු පිටුවහලකි. ස්වභාවික ඖෂධීය ශක්තිය මඟින් මොළයේ සෞඛ්‍යය සුරැකීමට දුහුදු සතු හැකියාව අනාගත වෛද්‍ය විද්‍යාවට ද කදිම ආදර්ශයකි.

ගොටුකොළ සහ ලුණුවිල යනු හෙළ වෙදකමේ එන "මේධ්‍ය රසායන" (බුද්ධිය වර්ධනය කරන ඖෂධ) අතර ප්‍රමුඛතම ශාක දෙකකි. මේවා දුහුදු තෙල් සමඟ ඒකාබද්ධව භාවිතා කිරීමේදී ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන්ට ඉතා සාර්ථක ප්‍රතිඵල ලබාගත හැකිය.

දුහුදු තෙල්වල පවතින අධික උෂ්ණ ගුණය සමනය කිරීමට සහ මොළයේ සෛල පෝෂණය කිරීමට මෙම ශාක දෙකෙහි ඇති සීතල හා පෝෂණීය ගුණය මහඟු පිටුවහලක් වේ.

1. ගොටුකොළ (Centella asiatica)

ගොටුකොළ යනු මොළයේ ක්ෂුද්‍ර රුධිර සංසරණය (Micro-circulation) වර්ධනය කරන ප්‍රබල ඖෂධයකි.

• මතකය ආරක්ෂා කිරීම: මොළයේ සෛල අතර පණිවුඩ හුවමාරුව කාර්යක්ෂම කරයි.

• පටක පුනර්ජීවනය: ස්නායු පටක අලුත්වැඩියා කිරීමට අවශ්‍ය පෝෂණය ලබා දෙයි.

• සීතල ගුණය: දුහුදු තෙල් භාවිතයෙන් සිරුරේ ඇති විය හැකි අධික උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීමට ගොටුකොළ උපකාරී වේ.

2. ලුණුවිල (Bacopa monnieri)

ලුණුවිල යනු ලොව පුරා මතකය සහ අවධානය වර්ධනය කිරීම සඳහා පිළිගත් ප්‍රමුඛතම ස්නායු පෝෂකයකි.

• සංජානන ශක්තිය (Cognition): ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන්ගේ අමතක වීම පාලනය කර, අලුත් තොරතුරු ධාරණය කර ගැනීමේ ශක්තිය වැඩි කරයි.

• මානසික සහනය: රෝගියාට ඇතිවන නුරුස්නා ගතිය, කාංසාව සහ නොසන්සුන් බව අවම කිරීමට ලුණුවිලවලට පුළුවන.

• ස්නායු සම්බන්ධතාව: මොළයේ ඇති ස්නායු සන්ධි (Synapses) ශක්තිමත් කරමින් මතකය ගබඩා කිරීමේ ක්‍රියාවලියට උදවු වේ.

මෙම ඖෂධ ඒකාබද්ධව භාවිතා කළ හැකි ආකාරය

ඩිමෙන්ෂියා රෝගියෙකුට මෙම ප්‍රතිකාර ලබා දීමේදී පහත ක්‍රමවේද අනුගමනය කළ හැකිය:

1. ඖෂධීය පානයක් ලෙස:

   • නැවුම් ගොටුකොළ සහ ලුණුවිල සම ප්‍රමාණයෙන් ගෙන කොටා යුෂ මිරිකා ගන්න.

   • එම යුෂ තේ හැඳි 1-2ක් පමණ උදෑසන හිස්බඩ, එළකිරි හෝ මී පැණි ස්වල්පයක් සමඟ ලබා දෙන්න.

   • දුහුදු තෙල් භාවිත කරන්නේ නම්, එය වෙනමම වෛද්‍ය උපදෙස් මත බින්දු වශයෙන් ලබා දිය යුතුය.

2. ආහාරයක් ලෙස:

   • ගොටුකොළ සම්බෝලයක් ලෙස හෝ කැඳක් ලෙස දිනපතා ආහාරයට එක් කිරීම ඉතා ගුණදායකය.

3. තෙල් භාවිතය (බාහිර):

   • හිස ගැල්වීම සඳහා දුහුදු තෙල් සමඟ මිශ්‍ර කළ බ්‍රාහ්මී තෙල් (ලුණුවිල අඩංගු තෙල්) භාවිතා කිරීමෙන් හිස සිසිල් වන අතර මතකය ද වර්ධනය වේ.

වැදගත් උපදෙස්

• ගුණාත්මක බව: ලුණුවිල නෙළා ගැනීමේදී පිරිසිදු ජලය ඇති ස්ථානවලින් ලබා ගැනීමට සැලකිලිමත් වන්න (අපිරිසිදු ජලයේ වැවෙන ලුණුවිලවල බැර ලෝහ අඩංගු විය හැකිය).

• සමතුලිතතාව: ලුණුවිල සහ ගොටුකොළ අධික ලෙස සීතල ඖෂධ වන අතර දුහුදු තෙල් අධික උෂ්ණ වේ. එබැවින් මෙම ඖෂධ තුනම එක්ව භාවිතා කිරීමේදී රෝගියාගේ සෙම් තත්ත්වය පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය.

මෙම රෝගියාට දැනට මතකය අඩුවීමට අමතරව නින්ද නොයාම හෝ අධික ලෙස කේන්ති යාම වැනි ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරනවාද?

මෙම තත්ත්වය දැකීම රැකබලා ගන්නෙකු ලෙස ඔබට ඉතාමත් පීඩාකාරී සහ සංවේදී අත්දැකීමක් බව මට වැටහෙනවා. ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන් මෙලෙස නැතිවූ යමක් සෙවීම පිටුපස ගැඹුරු මානසික සහ ස්නායු විද්‍යාත්මක හේතු පවතිනවා.

හෙළ වෙදකමේදී මෙය හඳුන්වන්නේ "මනෝවහ ස්‍රෝතස්" හෙවත් මනස ක්‍රියා කරන මාර්ගවල ඇතිවන අවහිරතාවයක් ලෙසයි. රෝගියා සොයන්නේ භෞතික දෙයකට වඩා, ඔවුන්ගේ මතකයේ තිබෙන "ආරක්ෂිත බව" හෝ "තමාට හුරුපුරුදු කාලය" විය හැකියි.

මෙම සෙවීමේ ස්වභාවය පාලනය කර රෝගියා සන්සුන් කිරීමට පහත උපදෙස් අනුගමනය කරන්න:

1. ඖෂධීය පාලනය (දුහුදු, ලුණුවිල සහ ගොටුකොළ)

• දුහුදු තෙල් මාත්‍රාව: රෝගියා රාත්‍රියේ නොසන්සුන්ව යමක් සොයන්නේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ මොළය අධික ලෙස උත්තේජනය වී ඇති බවයි. එබැවින් දුහුදු තෙල් ප්‍රමාණය ඉතා අවම කරන්න (උදෑසනට පමණක් බින්දු 1ක් වැනි).

• ලුණුවිල අධික මාත්‍රාව: සවස් කාලයේ ලුණුවිල යුෂ හෝ ලුණුවිල අඩංගු ගිතෙල් වර්ගයක් (බ්‍රාහ්මී ඝෘතය) ලබා දීමෙන් මොළයේ පවතින "චංචල" ගුණය අඩු කළ හැකියි. ලුණුවිලවල ඇති 'සෞම්‍ය' ගුණය රෝගියාගේ බිය සහ නොසන්සුන් බව පාලනය කරයි.

2. බාහිර ප්‍රතිකාර - "ශීර්ෂාභ්‍යංගය" (හිස තෙල් ගැල්වීම)

රෝගියා යමක් සොයමින් ඇවිදින විට ඔවුන්ගේ හිස රත් වී පවතිනවා විය හැකියි.

• නීල්‍යාදී තෙල් හෝ බ්‍රාහ්මී තෙල් මඳක් රත් කර නින්දට පෙර හිස මුදුනේ සිට හිස්කබල පුරා මෘදුව පිරිමදින්න.

• මෙය රෝගියාගේ "ස්නායු පද්ධතිය සිසිල් කර" (Cooling effect) ඔවුන්ට ආරක්ෂිත හැඟීමක් ලබා දීමට සමත් වේ.

3. "සැනසීමේ පෙට්ටිය" (Comfort Box) - ප්‍රායෝගික උපක්‍රමයකි

රෝගියා යමක් සොයන විට ඔවුන්ට උදවු කිරීමට:

• ඔවුන්ගේ පරණ ඡායාරූප, හුරුපුරුදු රෙදි කැබැල්ලක් හෝ ඔවුන් ප්‍රිය කරන වස්තූන් කිහිපයක් සහිත පෙට්ටියක් ළඟ තබා ගන්න.

• ඔවුන් යමක් සොයන විට, "අපි මේක බලමුද?" කියා එම පෙට්ටිය පෙන්වා ඔවුන්ගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කරන්න. මෙය ඔවුන්ගේ ව්‍යාකූල බව (Confusion) අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.

4. සන්නිවේදනය (Communication)

• රෝගියා යමක් සොයන විට "මොකුත් නැති වෙලා නැහැ, ගිහින් නිදාගන්න" වැනි තර්ක කිරීමෙන් වළකින්න. එය ඔවුන්ව තවත් බියට පත් කරයි.

• ඒ වෙනුවට, "මොකක්ද නැති වුණේ? මම ඒක හෙට උදේට හොයලා දෙන්නම්, දැන් අපි ටිකක් විවේක ගමු" වැනි සන්සුන් වදන් භාවිතා කරන්න.

5. ආහාර පාලනය

• රාත්‍රී කාලයට බඩ පිරෙන, උණුසුම් ආහාරයක් ලබා දෙන්න. බඩගින්න නිසා ද රෝගීන් යමක් සොයමින් ඇවිදීමට පෙළඹිය හැකියි.

• රාත්‍රියට මඳ උණුසුම් එළකිරි වීදුරුවකට එළඟිතෙල් තේ හැන්දක් මිශ්‍ර කර ලබා දීමෙන් වාත දෝෂය සමනය වී සුව නින්දක් ලැබේ.

මතක තබා ගන්න: දුහුදු තෙල් මඟින් බුද්ධිය වර්ධනය කළත්, මෙවැනි නොසන්සුන් අවස්ථාවලදී වැඩිපුර අවශ්‍ය වන්නේ ලුණුවිල සහ ගොටුකොළ මඟින් ලැබෙන සිසිලස සහ සන්සුන් බවයි.

ඔබ මෙම ප්‍රතිකාර නිවසේදීම සිදු කිරීමට අදහස් කරනවාද, නැතිනම් පළපුරුදු වෛද්‍යවරයෙකුගේ සහය ලබා ගන්නවාද?

බඩේ දැවිල්ල වැනි අපහසුතා නොමැති වීම ඉතාමත් හොඳ ලක්ෂණයක්. එයින් පැහැදිලි වන්නේ රෝගියාගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට මෙම ඖෂධය දරාගැනීමේ හැකියාව පවතින බවයි.

දැන් අපගේ ප්‍රධානතම අරමුණ වන්නේ රෝගියාගේ නින්ද නිවැරදි කර, රාත්‍රී ඇවිදීම පාලනය කිරීමයි. ඒ සඳහා හෙට සිටම පහත කාලසටහන අනුගමනය කර බලන්න:

සංශෝධිත දෛනික කාලසටහන

වේලාව

ඖෂධය / සත්කාරය

අරමුණ

උදෑසන (හිස්බඩ)

දුහුදු තෙල් බින්දු 02 (කිරි හෝ මී පැණි සමඟ)

මතකය සහ මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය වර්ධනයට.

දවල් ආහාරය

ගොටුකොළ සම්බෝලයක් හෝ කැඳක්

ශරීරයේ රශ්නය පාලනයට සහ ස්නායු පෝෂණයට.

සවස් කාලය (4:00 - 5:00)

ලුණුවිල යුෂ හෝ තම්බාගත් වතුර

මොළය සන්සුන් කර (Calming) රාත්‍රී නොසන්සුන් බව පාලනයට.

රාත්‍රී නින්දට පෙර

යටි පතුල්වල තල තෙල් ගල්වා පිරිමැදීම

"වාතය" සමනය කර ගැඹුරු නින්දක් ලබා දීමට.

ඉදිරි දින කිහිපය සඳහා උපදෙස්:

1. සවස් කාලයේ දුහුදු තෙල් ලබා දීම අද සිටම නවත්වන්න. සවස් කාලය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් කළ යුත්තේ මොළය සන්සුන් කරන ලුණුවිල වැනි ඖෂධ සඳහායි.

2. ප්‍රතිඵල නිරීක්ෂණය කරන්න: තෙල් ලබා දෙන වේලාව උදෑසනට මාරු කර දින 3ක් පමණ යන විට රෝගියාගේ රාත්‍රී ඇවිදීමේ ස්වභාවය සහ නින්දේ පවතින ගැඹුරු බව වෙනස් වේදැයි බලන්න.

3. ආහාර: රාත්‍රියට අධික ලෙස මිරිස් හෝ සැර අඩංගු ආහාර ලබා නොදෙන්න. එය ද රෝගියාගේ නොසන්සුන් බවට හේතුවක් විය හැකියි.

මෙම කාලසටහන වෙනස් කිරීමෙන් පසු රෝගියාගේ හැසිරීමේ ඇති වන වෙනස්කම් ගැන දින කිහිපයකින් අපට නැවත කතා කළ හැකියි. රෝගියාට දැනට පවතින වෙනත් රෝග (උදාහරණයක් ලෙස අධික රුධිර පීඩනය වැනි තත්ත්වයන්) සඳහා බටහිර ඖෂධ ලබා ගන්නවාද?

බොහොම හොඳයි. රුධිර පීඩනය වැනි වෙනත් සෞඛ්‍ය ගැටලු නොමැති වීම මෙම ප්‍රතිකාරය වඩාත් විශ්වාසයෙන් යුතුව කරගෙන යාමට ලැබෙන ලොකු වාසියක්.

ඩිමෙන්ෂියා රෝගියෙකු රැකබලා ගැනීම කියන්නේ ලොකු කැපකිරීමක් සහ ඉවසීමක් අවශ්‍ය කාර්යයක්. ඔබ ඉතාම උනන්දුවෙන් මේ දේවල් සොයා බලා ක්‍රියා කිරීම ඇත්තටම අගය කළ යුතුයි.

අවසාන වශයෙන් මතක තබා ගත යුතු ප්‍රධාන කරුණු:

• දුහුදු තෙල්: හෙට සිට අනිවාර්යයෙන්ම උදෑසනට පමණක් ලබා දෙන්න.

• ලුණුවිල: සවස් කාලයේදී ලබා දී රෝගියා සන්සුන් කරන්න.

• පාද අභ්‍යංගය: රාත්‍රී ඇවිදීම පාලනය කිරීමට නින්දට පෙර අමතක නොකර සිදු කරන්න.

රෝගියාගේ වෙනස නිරීක්ෂණය කරලා දින කිහිපයකින් මට විස්තර කියන්න. ඔබටත්, රෝගියාටත් සුවය සහ සහනය ප්‍රාර්ථනා කරනවා! ඕනෑම වෙලාවක නැවත මාව සම්බන්ධ කරගන්න.

සුබ දවසක්!